Interviews auteurs

Interview

Dat glas op je website, is dat whisky of ice tea?

"Whisky natuurlijk. Ice tea… pfff…"

In Nederland speelt nog steeds discussie of het thrillergenre literair kan zijn of niet. Hoe zit dat in Noorwegen?

"De thrillers van Sjöwall en Wahlöö waren in Scandinavië al decennia lang vanuit de kiosken in de literaire boekwinkels beland, dus bij ons is het geen punt van discussie of het genre literair kan zijn of niet.
Veel beginnende auteurs schrijven juist detectiveromans als debuut. Met wisselend succes natuurlijk, maar misdaad is bij ons dus wel een gevestigd literair genre."

De hoofdpersoon uit Headhunters is geen morele man. Zijn dat lastige personages om je lezerspubliek mee te overtuigen?

"Roger (leading man uit Headhunters, red.) windt er geen doekjes om dat hij morele grenzen overschrijdt – zijn karakter wordt al helemaal in het begin neergezet. Niettemin doet hij dat uit liefde voor zijn vrouw, en zozeer niet uit gebrek aan ethiek.
Later gebieden de omstandigheden hem om meer grenzen te overschrijden, maar die knagen aan zijn geweten. Headhunters staat vol met dat soort gewetenskwesties, hetgeen een onderwerp is wat me al erg lang bezighoudt. Daarom verbaasde het me ook niet dat het schrijven van dit boek me zo makkelijk afging."

In de westerse literatuur was vroeger de hoofdpersoon vrijwel altijd een duidelijk afgebakend moreel kompas, tegenwoordig zijn daar meer grijstinten in. Hoe zou dat komen?

"Ik denk omdat we eerlijker durven te zijn over onze tekortkomingen, en dat onze tekortkomingen ook meer worden geaccepteerd – mits we er iets goeds mee doen, natuurlijk. De mens is niet onfeilbaar.
Je bent niet alleen goed of alleen slecht. In hoeverre je als goed mens wilt gedragen, houdt verband met de manier waarop je je plek in de roedel wilt bepalen. Zo’n roedel is een smeedwerk van sociale cohesie, en hoe minder sociaal je bent, hoe verder je in de periferie van dat smeedwerk belandt.
Dat kun je wel compenseren met een heleboel aards bezit om jezelf mee te ‘troosten’, maar je maakt mij niet wijs dat zo’n perifere positie uiteindelijk heel bevredigend werkt."

Er zitten twists en personages in Headhunters waar de Coen Brothers van zouden kwijlen. Nu de filmrechten zijn verkocht, zit je de regisseur op zijn nek om dat soort juwelen in de filmversie te handhaven?

"Ik laat het alleen verfilmen om na afloop van de voorstelling tegen de pers te kunnen zeggen “Wat een shitfilm!” Haha, nee, liever niet. De opbrengsten ervan gaan naar een Indiaas weeshuis dus natuurlijk hoop ik dat er zoveel mogelijk mensen naar gaan kijken."

Je hebt Batman ooit een wraakzuchtige psychopaat genoemd – hoe zat dat?

"Ik denk dat wanneer een volwassen vent zich verkleedt als een vleermuis met als enig obsessief doel om op eigen houtje misdadigers om te leggen, hij flink van Lotje getikt moet zijn. Hoe realistisch is dat, zeg nou zelf?
Niettemin, ik heb een tijd in de aandelenhandel gezeten en daar een man leren kennen naar wie ik 'mijn Roger' in Headhunters heb gemodelleerd. Ik zweer je dat ik deze kerel voor het boek enorm heb moeten afzwakken, anders zou hij als romanfiguur totaal niet geloofwaardig zijn. Hoe ironisch is dat?"

Sluit interview

Interview

Kunt u wat vertellen over de Ijslandse schrijvers, hoe goed zijn IJslandse boeken?

Er zijn veel schrijvers in IJsland en vele daarvan zijn erg goed. Ik zou iedereen willen aanrraden de IJslandse saga's uit de middeleeuwen te lezen. Einar Már Gudmundsson, Einar Kárason, Sjón, Hallgrímur Helgason en Árni Porarinsson zijn voorbeelden van schrijvers van mijn generatie, en dan vergeet ik er nog een heleboel natuurlijk.

Scandinavische landen lijken veel thrillerauteurs te huisvesten. Wat maakt Scandinavische literatuur zo bijzonder?

De boeken zijn gewoon goed. En de beste schrijvers schrijven in de Scandinavische traditie van sociaal realisme, over mensen zoals jij en ik. De karakters zijn herkenbaar, puur en menselijk.

Kunt u wat vertellen over uw hoofdpersoon, inspecteur Erlendur?

Erlendur is in IJsland een beroemdheid, ook al is hij compleet verzonnen. Zijn naam is IJslands voor ‘vreemdeling’. Hij is een buitenstaander, afkomstig van het platteland. Erlendur verliet zijn gezin en zijn beide kinderen. Juist omdat hij duidelijk geen rolmodel is, is hij zo menselijk en herkenbaar.
Zijn karakter ontwikkelt zich door wat hij meemaakt. Hij is tegelijkertijd sterk en kwetsbaar, dat maakt dat hij zoveel mensen zo sterk aanspreekt. De roem van Erlendur gaat ver: mensen spreken mij op straat aan en vragen me zelfs of Erlendur seks heeft. En dan zeg ik ‘Het is allemaal mogelijk. Ik ken hem eigenlijk ook niet zo goed.’ Stukje bij beetje ontrolt zijn leven zich voor mij, zoals voor de lezers. Net genoeg om mij benieuwd te laten zijn naar het volgende boek.’

Sluit interview

Interview

Rituelen
Van Cees Nooteboom
€10.- na 31 dec. €12,50
Hardcover

De Omweg naar Santiago
Van Cees Nooteboom
€19,90 Hardcover

Allerzielen
Van Cees Nooteboom
€19,90 Hardcover

Berlijn 1989-2009
Van Cees Nooteboom
€23,90 Hardcover

In het buitenland heeft u voor uw werk al vele onderscheidingen ontvangen. Nu krijgt u de prestigieuze Prijs der Nederlandse Letteren. Wat betekent dat voor u?

Een bekroning van meer dan een halve eeuw schrijven in het nederlands.
Hoe mooi buitenlandse prijzen ook zijn, erkenning in het eigen taalgebied
is nog net iets anders.

Uw laatste verhalenbundel 's Nachts komen de vossen werd door pers en publiek enthousiast ontvangen. Welk verhaal uit deze bundel is u het meest dierbaar?

Ik mag daar natuurlijk niet kiezen, want ik heb ze allemaal met veel plezier
geschreven. Maar als ik eerlijk ben gaat het om de twee verhalen met
eenvoudige titels: Heinz en Paula.

Dit voorjaar verscheen bij De Bezige Bij een jubileumeditie van uw beroemde reisverslag De omweg naar Santiago. Het boek wordt nu alweer herdrukt. Wat is het geheim van deze klassieker?

Ik weet het niet. Het boek komt nu uit in het koreaans, er zijn twee Chinese
vertalingen, een Zweedse, een Braziliaanse, Poolse, Portugese, herhaalde drukken
in Spanje, meer dan tien in Engeland, en Amerika, en veel in Duitsland en bij ons.
Het heeft te maken met Spanje als land, en met de pelgrimstocht zelf. Toen ik er in Australië uit voorlas, zaten er elf mensen in de zaal die zelf naar Santiago gelopen waren vanaf de Pyreneeën.

Naast romans en reisverhalen schrijft u over literatuur en beeldende kunst. Na Thumbas en Ultima Thule verschijnt Het raadsel van het licht, waarin u over veel beroemde schilderijen schrijft. Welke invloed heeft de schilderkunst op uw schrijverschap?

Wie over kunst wil schrijven moet goed kunnen kijken, en kijken is een
eigenschap die je ook nodig hebt als je over de wereld trekt om reisverhalen te
schrijven. Observatie is een kunst, die je ook bij romans en verhalen nodig hebt.

Sluit interview

Interview

Een eigenzinnige TV-serie – dus ook een eigenzinnig boek?

‘We zijn op een nieuwe manier tewerk gegaan, los van conventies. Zo’n conventie is bijvoorbeeld het gestigmatiseerde beeld dat we vroeger hadden van de oorlog. In het wetenschappelijk onderzoek is dat beeld al sterk veranderd, maar bij ‘het brede publiek’ in veel mindere mate. Het boek en de TV-serie zijn bedoeld om het veranderde wetenschappelijke standpunt te vertalen voor een breed publiek.’

Wat houdt dat veranderde standpunt in?

‘Dat wil vooral het te nadrukkelijke verschil tussen goed en kwaad wegpoetsen. Al jaren blijkt het zwartwitbeeld (de Duitsers waren slecht, het verzet was goed) gecompliceerder en genuanceerder te liggen. Mensen waren soms tegen, soms voor de Duitsers. Mensen in het verzet hingen de held uit. We leggen de vinger soms op de pijnlijke plek, maar dat is nodig.’

Zijn er andere aandachtspunten gekomen in onze kijk op de oorlog?

‘De wetenschap durft nu te kijken naar aspecten van de oorlog waar voorheen nauwelijks aandacht voor was. De eerste vier jaar van de oorlog, bijvoorbeeld, die relatief rustig waren. En de Nederlandse economie, die een sterke impuls kreeg door de Tweede Wereldoorlog.’

Hoe precies?

‘De werkloosheid werd nagenoeg nul, door de sterke banengroei dankzij orders van de Wehrmacht. De export steeg daarnaast gigantisch. Die ging natuurlijk naar de Duitse oorlogsmachine, maar in economisch opzicht was het goed voor Nederland. Het is lange tijd een gevoelig onderwerp geweest, maar nu er bijna zeventig jaar overheen is gegaan, kunnen we hier eindelijk aandacht aan besteden.’

De TV-serie en het boek De oorlog maken veel gebruik van de ‘Andere Tijden’-methode van documenteren. Wat is die methode?

‘Andere Tijden is een documentairereeks over de recente historie, die ‘grote verhalen’ vanuit het gezichtspunt van een of enkele mensen bekijkt. Op die manier begrijp je de impact van bepaalde gebeurtenissen op het alledaagse leven van ‘gewone mensen’. Voor De oorlog maakten we gebruik van vele honderden dagboekfragmenten van de meest uiteenlopende mensen: Joden, huisvrouwen, burgers, politieagenten, overlopers, NSB’ers. Het verhaal is op die manier veel directer en emotioneler, en geeft de authentieke, ongefilterde mening van dat moment weer.’

Kunt u een voorbeeld geven van zo’n dagboekfragment?

‘Ik heb onder andere een fragment gebruikt van een 14-jarig Joods meisje, dat met de eerste anti-Joodse maatregelen te maken krijgt, maar tegelijkertijd opgewonden is over een knalfuif waar ze met haar vrienden naartoe gaat. Je merkt een behoorlijk verschil tussen haar zienswijze – zij kent de toekomst niet – en onze zienswijze achteraf.’

Nieuw is ook de aandacht die u besteedt aan de periode na mei 1945.

‘De meeste documentaires en boeken houden op na 6 mei 1945, als de Tweede Wereldoorlog in Nederland is beëindigd. Er gebeurde veel in de maanden en jaren hierna, en Nederland kwam er niet goed af.’

Het is een verzwegen periode in de geschiedenis. Wil De oorlog ook hier de vinger op de zere plek leggen?

‘Zeker! Nederland is in sommige gevallen beschamend omgegaan met collaborateurs en zogeheten moffenhoeren. We zetten de Duitsers gevangen in kampen, zoals zij dat eerder hadden gedaan. Tegelijkertijd leverde Nederland een knappe prestatie door in een paar jaar tijd liefst 66.000 collaborateurs te berechten. In de omgang met Nederlands-Indië blijkt dat Nederland bijzonder bekrompen en geïsoleerd was. Waar dekolonisatie voor andere landen al realiteit was geworden, wilde Nederland een oorlog voeren die het niet kon betalen. De regering wilde onderscheid maken tussen de jure en de facto, terwijl er revolutie heerste en bloed vloeide. We werden – in sommige gevallen terecht – vergeleken met de Duitsers en de Japanners.’

Sluit interview